Беларускi фальклор для дзяцей
Цяжка знайсці больш каштоўны матэрыял па далучэнні дашкольнікаў да беларускай нацыянальнай культуры, чым дзіцячы фальклор і народныя гульні. Творы вуснай народнай творчасці змалку ўваходзяць у дзіцячае жыццё; на прыкладзе знаёмых вобразаў(кот, гусі, каза), праз нескладаныя сюжэты выхоўваюць веру ў дабро, справядлівасць, раскрываюць маральна-этычныя погляды беларусаў, даюць магчымасць прывіць любоў і павагу да роднага слова.
Спецыфічныя ўмовы двухмоўя патрабуюць асаблівай увагі да авалодання дзецьмі роднай беларускай мовай. Сітуацыя, калі дзеці адначасова чуюць і рускую, і беларускую мовы, садзейнічае аднолькаваму ўзроўню іх успрымання, разумення. Улічваючы гэтыя асаблівасці, неабходна, каб дзеці часцей чулі, разумелі, ведалі родную беларускую мову, каб авалоданне правільным беларускім маўленнем ажыццяўлялася ў працэсе арганізаванага навучання.
Вызначым мастацкія асаблівасці кожнага віда фальклорных твораў.
КАЛЫХАНКІ – асноўная задача –супакоіць дзіця мелодыкай, рытмам вершаваных строк, ціхім голасам, ласкавымі словамі. Часцей за ўсё – гэта калыханкі пра ката. Раней, перш чым пакласці дзіця ў ложак ці калыску, туды пускалі ката, каб ён забраў усе чары, а пакінуў толькі цяпло, дабро, прыязнасць.
ЗАБАЎЛЯНКІ, ПАЦЕШКІ – суправаджаюць пальчыкавыя гульні, гушканне, пацягванне, першыя крокі дзіцяці, супакойванне, кармленне.
ПЕСНІ – адносяццапеснідарослых для дзяцей і тыяпесні, штовыконваюцьсамідзеці. Празпесніатрымоўваюцьпэўныяўяўленніабнавакольнымсвеце, выхоўваеццапавага да працы, асуджаеццалянота, абыякавасць. Займальнасцьсюжэта, ягодынамічнасць, кампазіцыйнаястройнасцьспрыяюцьвобразнамумысленню, адначасовадапамагаюцьзасвоіцьпэўныягукі (прыпевы гой-гой-гой!Люлі-люлі)
ЗАКЛІЧКІ – гэтазварот, заклік да сілпрыроды, адухаўленнепрыроды.
ДРАЖНІЛКІ – лаканічныя, невялікагапамеру, высмейваюццанейкіяадмоўныярысычалавекаціжывел, дакладнаперадаюцьпэўнуюрысухарактару.
ЛІЧЫЛКІ – прысвечаны для ўстановычароднасці ў гульнях, выбарвядучага.
ГУЛЬНІ – прасочваеццацеснаясувязь з земляробствам, з бытам, з навакольнайпрыродай; многіягульнізаснаваны на перайманнірухаў, дзеянняўпрыпэўныхгаспадарчыхпрацах. У некаторыягульніарганічнаўваходзяць і іншыятворыдзіцячагафальклору – лічылкі, забаўлянкі, калыханкі.
КАЗКІ – універсальнысродакнароднайпедагогікі; утрымліваюцьжыццёвымаральнывопыт, народнуюмудрасць, рыхтуюцьдзяцей да самастойнагажыцця, вучацьадрознівацьдобрае ад дрэннага. Казківабяцьдзяцейцікавыміперсанажамі, прыгодніцкімідзеямі, чараўніцтвамі, сакавітасцюроднага слова. Казкілепшрасказваць, чымчытаць, расказвацьпранікненна і цікава, гледзячы у вочыдзецям.
ЗАГАДКІ – у сціслай і дакладнай форме падводзяць вынікіназіранняў за цэлымігрупаміжыццевыхз’яў, жывел, птушак, вызнаючыіххарактэрныяасаблівасці; загадкіслужацьразумовамувыхаванню.
ПРЫКАЗКІ – трапнае, лаканічнае, устойліваенароднаевыслоўепавучальнагазместу, якоемаепрамы і пераноснысэнс. У іх выказваеццазакончаная думка, якая дзякуючышырокімабагульненнямдаеацэнкуз’яў, падзей, узаемаадносінпаміжлюдзьмі.
ПРЫМАЎКІ – характарызуюццанезакончанасцюдумкі, не маеабагульняючагазначэння і выкарыстоўваеццанайчасцей у канкрэтнаймоўнайсітуацыі, можабыцьзразумелайтолькі ў кантэксце.
Прыказкі і прымаўкінадаюцьмовевыразнасць, яскравасць, вобразнасць, садзейнічаюцьвыхаваннювысокіхмаральныхпачуццяў, перадаюцьжыццёвывопыт і маральна-практычнуюфіласофію народа.